![[print]](content/themes/img/print.gif)
Passiefscholen
Het passiefhuisconcept beperkt zich niet langer tot huizen. Ook andere gebouwentypes worden uitgewerkt in deze bouwstandaard. Zo ook de scholen. In Vlaanderen staat momenteel al één passiefschool in Beernem. Maar daar komt snel verandering in met de bouw van 25 passiefscholen.
Inhoud van deze pagina:
- Wat is een passiefschool? - certificatiecriteria
- De rol van PHPP in het stappenplan voor een betaalbare en energetisch duurzame school
Wat is een passiefschool?
Slechte luchtkwaliteit en hoge energiefacturen zijn de belangrijkste pijnpunten van de bestaande schoolgebouwen. Bij de bouw of verbouwing is het een gemiste kans om met deze twee problemen geen rekening te houden. Maar het bouwbudget is uiteraard beperkt.
Een conventioneel schoolgebouw heeft doorgaans een zo laag mogelijke bouwprijs. Het gevolg is dat de operationele kosten tijdens het gebruik van het gebouw (verwarming, verlichting, elektriciteit, etc.) relatief hoog zijn. Bij duurzame bouwtechnieken is dat net omgekeerd: de bouwprijs is hoger en de operationele kosten zijn lager. Meer isolatie, duurzame materialen en bepaalde technieken doen de bouwkost stijgen en de energiefacturen dalen. Maar de hogere bouwprijs is nu net wat veel bouwheren afschrikt.
Sinds vele jaren is men op zoek naar concepten van bouwen waarbij het energiegebruik wordt geoptimaliseerd. Dit gebeurt dikwijls door te experimenteren met ingewikkelde technologieën. Eenvoud siert echter de passieve school. Zoals de naam aangeeft worden de energiebesparingen in hoofdzaak gerealiseerd door middel van passieve strategieën. Er is dus geen dure infrastructuur nodig. Door het optimaliseren van de sowieso reeds noodzakelijke elementen worden conventioneel verwarmingssysteem en traditionele koeling overbodig.
Om zonder traditionele verwarmingsinstallatie een ruimte warm te houden, moet het energieverlies zo klein mogelijk zijn en de energiewinsten zo groot mogelijk. In eerste plaats dienen de warmteverliezen drastisch beperkt. De transmissieverliezen kunnen worden verminderd door het gebouw beter te isoleren. De ventilatieverliezen worden gereduceerd door een extreme luchtdichtheid in combinatie met een mechanische balansventilatie met hoog rendement warmterecuperatie.
In tweede plaats moet zo veel mogelijk gratis energie gebruikt worden. De passieve verwarmingsinput in scholen is hoog. De aanwezige interne warmtewinsten afkomstig van personen en apparaten, verwarmen de lokalen. Van buiten uit wordt er warmte geleverd door stralingswarmte van de zon op te vangen via evenwichtige naar oriëntatie en oppervlakte gekozen ramen.
Men moet er ook op letten de lokalen niet te oververhitten. Daartoe is het in het ontwerp zinvol om zonnewering te integreren en eventueel gebruik te maken van nachtventilatie en bodem-lucht warmtewisselaars.
Het resultaat is dat energieverbruik van passieve scholen vier keer lager is dan dat van een gebruikelijke nieuwbouwschool. Dit is niet alleen belangrijk in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Dankzij de minieme energiefactuur blijven er voor de scholen veel meer middelen over voor de inhoudelijke werking.
Certificatiecriteria volgens het 'decreet betreffende de energieprestaties in scholen'
De Vlaamse Regering keurde op 7 december 2007 het ‘Decreet betreffende energieprestaties in scholen’ goed (BS, gepubliceerd 25-01-2008). Inrichtende machten of schoolbesturen die kiezen voor nieuwbouwprojecten die voldoen aan de passiefhuisstandaard, en die door de selectiecommissie werden geselecteerd, kunnen op die manier in aanmerking komen voor infrastructuurmiddelen.
Voor de passiefhuisstandaard dient men volgens dit decreet ten minste te voldoen aan de volgende criteria :
1° een netto energiebehoefte voor verwarming ≤ 15 kWh/m².jaar;
2° een netto energiebehoefte voor koeling ≤ 15 kWh/m².jaar;
3° een luchtdichtheid (n50-waarde) ≤ 0,6 h-1;
4° een maximaal E-peil van E55.
Het volledige decreet, met ook de selectiecriteria en de mogelijke subsidies, vindt u hier.
Meer info
> Het Departement Onderwijs liet in 2007 een pakket van vijf brochures verschijnen rond rationeel energiegebruik in scholen. Daarbij zit ook een brochure over passiefscholen, geschreven door het Passiefhuis-Platform. Deze brochure geeft specifieke uitleg over passief scholen: wat zijn de basiscriteria, wat zijn de kosten en baten van passief scholen en comfort op school. De publicatie eindigt met een bespreking van een aantal passieve gebouwde scholen in België, Luxemburg en Duitsland.
> De officiële technische eisen voor een passiefschool vindt u in 'decreet betreffende energieprestaties in scholen'.
> Slides van het studiebureau Cenergie over tertiaire gebouwen.
De rol van PHPP in het stappenplan voor een betaalbare en energetisch duurzame school
Voor het tijdschrift be.passive schreef technisch adviseur Stefan Van Loon een bijdrage over de rol van het softwarepakket PHPP in het stappenplan voor een passiefschool. Hierin worden de criteria en randvoorwaarden voor passiefscholen en de vernieuwde PHPP-software voor scholen uitgebreid toegelicht en gekaderd in een ruimer stappenplan om tot een passiefschool te komen.
> De volledige bijdrage vindt u hier
Vlaanderen kiest voor passiefscholen
De 25 passiefscholen
Vlaanderen krijgt 25 passiefscholen. Dat besliste de Vlaamse regering op 23 mei 2008. Alle onderwijsnetten stappen mee in het project en zullen samen een bouwvolume van 65.565 m² realiseren. Minister van Onderwijs Vandenbroucke maakt voor deze pilootprojecten een budget van 21 miljoen euro vrij. De meerkosten als gevolg van passiefbouwen worden volledig gesubsidieerd.
Sinds januari 2008 moeten alle bouwaanvragen voor nieuwe scholen aan de E70-norm voldoen. Dat wil zeggen dat ze 30% energiezuiniger moeten zijn dan de gangbare E100-norm. De extra investeringskosten die nodig zijn voor E70, krijgen scholen volledig terugbetaald via subsidies. Passiefscholen gaan nog veel verder dan E70-scholen. Ze zijn zo energiezuinig dat ze bijna geen verwarming meer nodig hebben. Hoewel de investering zwaar is, en daardoor minder snel terugverdiend, leveren passiefscholen ongetwijfeld een belangrijke bijdrage tot de scholenbouw in de toekomst. In Duitsland en Luxemburg staan al heel wat passiefscholen. In Vlaanderen hadden we er tot nu toe amper ervaring mee. Daar wil minister Vandenbroucke nu verandering in brengen met de realisatie van 25 pilootprojecten. Minister Crevits, bevoegd voor energie, steunt dit initiatief.
De oproep van het Agentschap voor Infrastructuur in het Onderwijs (AGIOn) voor de bouw van passiefscholen leverde 75 kandidaturen op. Een selectiecommissie beoordeelde de projecten op basis van een aantal vastgelegde criteria. Er werd o.a. rekening gehouden met de snelheid waarmee het project kan gerealiseerd worden, de representativiteit van het project, de bereidheid om de energieprestaties permanent op te volgen en het project open te stellen voor geïnteresseerden en de totaalvisie van de inrichtende macht op duurzaamheid.
Uiteindelijk werden 25 projecten geselecteerd: 4 van het gemeenschapsonderwijs (8.451 m²), 7 van het officieel gesubsidieerd onderwijs (26.170 m²) en 14 van het vrij gesubsidieerd onderwijs (30.944 m²). Het gaat zowel om scholen van het basisonderwijs, het secundair onderwijs en het volwassenenonderwijs.
Een lijst van de 25 geselecteerden vindt u hier. Een omschrijving van elk over deze projecten vindt u in bijlage. Bij de onderstaande voorbeeldprojecten vindt u meer informatie terug over de toekomstige scholen in Etterbeek, Kortrijk, Londerzeel, Mortsel en Kalmthout.
De bouw van deze passiefscholen is ongetwijfeld een mijlpaal in de geschiedenis van energiezuinige gebouwen in Vlaanderen. Verwacht wordt dat door de bouw van deze voorbeeldprojecten de afzetmarkt voor passieve bouwproducten en de ervaring bij architecten, studiebureaus en aannemers op het vlak van passief bouwen sterk zal vergroten, waardoor de totale bouwprijs van passiefscholen en andere passiefgebouwen nog zal verminderen.
> Interview met minister Frank Vandenbroucke: "Eerste 25 passiefscholen moeten inspireren". (Bron: Wonen met de Natuur)
> Onderzoek aan de Universiteit Gent wijst op een slechte luchtkwaliteit in de Vlaamse scholen. De passiefschool in Beernem scoort echter prima. Lees meer.
> Persmededeling 'Groen licht voor bouw van eerste passiefscholen', 23 mei 2008
Andere projecten
De 25 passiefscholen krijgen reeds navolging in Vlaanderen. Zo wil Stad Antwerpen voortaan alle stedelijke scholen in passiefhuisstandaard bouwen. De eerste school die volgens dit principe zal worden opgetrokken is de basisschool in Berendrecht. Ook hier zal via AGIOn-subsidies voor 70% van de kosten kunnen worden gerecupereerd.
In Haasdonk zal de gemeentelijke basisschool De Zeppelin dan weer worden uitgebreid met een nieuwe kleuterschool in passiefhuisstandaard. Ook hier werd een subsidiedossier ingediend, maar het gemeentebestuur gaf al te kennen dat ze zowiezo achter haar principiële beslissing blijft staan.
Achtergrond: Inhaalbeweging Scholenbouw
De bouw van de 25 passiefscholen kadert in de geest van het decreet betreffende de inhaalbeweging voor schoolinfrastructuur, dat op 5 juli 2006 door het Vlaams Parlement éénparig werd goedgekeurd. Vlaanderen heeft de voorbij jaren immers te weinig geïnvesteerd in schoolinfrastructuur. Hierdoor zijn veel schoolgebouwen nooit aangepast aan gestegen leerlingenaantallen en nieuwe onderwijsbehoeften. De verouderde gebouwen kampen meestal ook met zware energiefacturen.
Om de kloof tussen het voorziene budget voor scholenbouw en de grote nood aan infrastructuurwerken te dichten is een grootschalige inhaaloperatie opgezet.
Tussen 2007 en 2011 zullen 211 scholen gebouwd of verbouwd worden via de alternatieve financiering, voor een totaalbedrag van 1 miljard euro. De projecten worden geleid door een DBFM-vennootschap, dat instaat voor het ontwerp (Design), de bouw (Build), de financiering (Finance) en het onderhoud (Maintenance) van het gebouw. De school betaalt een beschikbaarheidsvergoeding voor het gebruik van het gebouw, die door AGIOn gesubsidieerd wordt. Omdat de vennootschap ook voor het onderhoud verantwoordelijk is gedurende dertig jaar, zal er in de ontwerpfase meer aandacht worden besteed aan duurzaamheid. Tussen de 211 projecten voorziet de overheid een aantal ‘voorbeeldscholen’ die een voortrekkersrol zullen spelen op gebied van vernieuwende onderwijsinfrastructuur.
Voorbeeldprojecten
Ontwerpen voor Vlaamse passiefscholen
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
Bestaande passiefscholen
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
Links
Brochure 'Passiefscholen'
Deze brochure geeft specifieke uitleg over passief scholen: wat zijn de basiscriteria, wat zijn de kosten en baten van passief scholen en comfort op school. De publicatie eindigt met een bespreking van een aantal passieve gebouwde scholen in België, Luxemburg en Duitsland.
Vlaams Ministerie voor Onderwijs - sectie Energie/Passief bouwen
Veel informatie (presentaties, teksten, filmpjes, foto’s, persknipsels) over het Vlaams beleid inzake passiefscholen en over voorbeeldprojecten.
Scholen Bouwen
Meer informatie over de inhaalbeweging scholenbouw, met o.a. voorbeelden van passieve scholen in het buitenland.